CBCT چیست؟

CBCT (Cone Beam CT Scan) در کل به معنای تصویربرداری حین درمان رادیوتراپی می باشد برای تعریف دقیق CBCT و چگونگی کار CBCT با ما همرا ه باشید.

آشنایی با رادیو تراپی

پرتو درمانی یکی از انواع روش های درمان سرطان است که ذرات پر انرژی اشعه ایکس ، اشعه گاما و پرتوهای الکترونی با استفاده از نوع معینی انرژی جلوی رشد و تقسیم سلول های سرطانی را می گیرد. پرتوهای یونیزان، به دلیل تولید یون های مثبت و منفی به DNA بافتی که تحت تابش قرار دارد آسیب می زند و درنهایت باعث مرگ سلولی می شود. در نتیجه سلول به تدریج از بین خواهد رفت. هدف پرتودرمانی از بین بردن سلول‌های سرطانی در یک ناحیه آناتومیکی با کمترین میزان آسیب به سلول های سالم است.

اما گاهی اوقات این درمان به سلول‌های سالمی که مجاور بافت هدف (بافت سرطانی) هستند نیز آسیب می‌رساند یا با نابود کردن DNA آنها جلوی رشد کردن و تقسیم شدن را می گیرد. با این وجود گرچه پرتو ها سلول‌های سرطانی و قسمتی از سلول‌های سالم را باهم از بین می‌برد اما باید به این توجه کنیم که بیش‌تر سلول ‌ها از تأثیر پرتو و عملکرد آن بهبودی کامل می‌یابند. هم چنین رادیوتراپی می تواند به عنوان قسمتی از معالجه باشد و از عود تومور بعد از جراحی جلوگیری کند. پرتودرمانی اثر شیمی درمانی را افزایش می دهد و در تومورهای حساس، قبل، بعد و همزمان با شیمی درمانی استفاده می شود.

اکثر تومورهای سرطانی در قسمت های داخلی بدن قرار دارند و برای اینکه تابش ها به بافت سرطانی برسند باید از اعضا و اندامهای مختلف عبور کنند. برای حفظ بافت سالم (مانند پوست یا ارگان هایی که در مسیر تابش پرتو به تومور هستند) باریکه های پرتوی شکل داده شده در زوایای مختلف به تومور تابیده می شود تا بیشترین میزان دز در تومور جذب شود.

 

سی بی سی تی CBCT

 

روش درمانی IMRT نوعی پرتودرمانی پیشرفته است که برای درمان سرطان و تومورهای غیرسرطانی استفاده می شود. IMRT از فن آوری پیشرفته برای تغییر شدت پرتوهای فوتون برای انطباق با شکل تومور استفاده می کند. شدت تابش هر پرتو کنترل می شود و شکل پرتو در طول درمان تغییر می کند. هدف IMRT انطباق دوز تابش با هدف می باشد تا بدین وسیله بافت های سالم به میزان کمتری در معرض اشعه قرار گرفته و عوارض جانبی محدود شود. با استفاده از تکنیک IMRT، توانایی تخریب سرطان به حداکثر می رسد. در حالی که اثر آن بر بافت ها و اندام های سالم کاهش می یابد.

از آنجایی که درمان رادیوتراپی روی بافت های سالم هم تاثیر می گذارد کاهش دوز آنها بسیار مهم است. معمولا ناحیۀ درمانی علاوه بر خود تومور، شامل گره های لنفاوی هم می شود (اگر درگیری داشته باشد یا شک به درگیری آن وجود داشته باشد). به خاطر عدم قطعیت در یکسان بودن وضعیت بیمار و حرکت های درون بدن، باید در ناحیۀ درمانی علاوه بر خود تومور حاشیه ای از بافت سالم هم وجود داشته باشد. این عدم قطعیت ها می توانند در نتیجۀ حرکت های داخلی بدن (مانند تنفس یا پر و خالی شدن مثانه) و حرکت علامت های سطح پوست(که برای تعیین ناحیۀ تومور روی بدن گذاشته می شود) به وجود آید.

برای شروع درمان رادیوتراپی، سی تی اسکن اولیه با دستگاه سی تی سیمولاتور گرفته می شود، با توجه به اینکه ارگانهای سالم اطراف ناحیه درمانی باید کمترین اشعه را دریافت کنند تا دچار عوارض و نارسایی نشوند ما نیازمندیم تا موقعیت بیمار و ارگان های حیاتی در طی جلسات درمان رادیوتراپی را  مشابه با اولین سی تی اسکن قرار دهیم که این موضوع با سه روش انجام می شود:

  • - قدیمی ترین روش، مشخص کردن خطوط لیزر و چسباندن مارکرهای رادیو اوپک روی بدن بیمار و تتوی آنهاست که درهر جلسه درمانی پیگیری تکرار موقعیت مارکرها انجام می گردد.
  • - گرفتن تصاویر پورتال فیلم دو بعدی با استفاده از انرژی اشعه تابش  که مارکرهای استخوانی را مشخص می کند.
  • - استفاده از سیستم سی تی اسکن (CBCT( برروی  دستگاه شتاب دهنده که از پرتوهایی با اشعه پایین تر از انرژی درمان استفاده کرده و تصاویر سه بعدی از استخوان ها و بافت نرم ایجاد می کند که مقایسه این تصویرها (که قبل از درمان گرفته می شود) با تصاور سی تی سیمولاسیون اولیه امکان تایید موقعیت دقیق درمان را فراهم میکند.در نتیجه این روش، بهترین امکان درمان ناحیه مشخص شده توسط پزشک و جلوگیری از دریافت اشعه متوسط برای ارگان های سالم در حین جلسات پرتودرمانی می باشد.

     
  • CBCT سی بی سی تی گروه تشخیصی درمانی فرجاد

     

از دیگر مزایای استفاده از سیستم سی تی اسکن (CBCT( کاهش حاشیه درمان ، دریافت اطلاعات پیرامون ارگان های حیاتی اطراف ناحیه تومورال(مانند پر و خالی بودن رکتوم و مثانه) و همچنین آگاهی از تغییر سایز بعضی از تومورهای خاص در حین درمان می باشد.

مرکز طب پرتو صدرا مفتخر است که در دو سال اخیر درمان بیماران با تکنیک پیشرفته IMRT را علاوه بر درمان 3D CONFORMAL آغاز کرده است و هم اکنون به عنوان سومین مرکز مجهز به سیستم تصویربرداری پیشرفته CBCT در ایران به شمار می رود.