هر سال در هفته نخست ماه اوت، هفته جهانی تغذیه با شیر مادر برگزار میشود و موضوع اهمیت شیردهی، حمایت از مادران و سلامت نوزادان مورد توجه قرار میگیرد. سازمان جهانی بهداشت (WHO) و یونیسف از این مناسبت برای افزایش آگاهی عمومی درباره فواید شیردهی و ایجاد شرایط مناسب برای حمایت از مادران استفاده میکنند.
موضوع سال ۲۰۲۶ هفته جهانی تغذیه با شیر مادر، «Breastfeeding for a sustainable start in life: strengthen what works» یا «شیردهی برای شروعی پایدار در زندگی؛ تقویت آنچه مؤثر است» اعلام شده است. این شعار بر استفاده از روشهایی تأکید دارد که بهصورت علمی اثربخشی آنها در حمایت از شیردهی مشخص شده است.
پاسخ را میتوان در یک واقعیت ساده پیدا کرد: شیر مادر فقط یک ماده غذایی نیست؛ بلکه منبعی از مواد مغذی و عوامل ایمنی است که متناسب با نیازهای نوزاد تغییر میکند.
شیر مادر در ماههای نخست زندگی، منبع اصلی تغذیه نوزاد محسوب میشود و ترکیبات آن با رشد کودک تغییر میکند. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند نوزاد در شش ماه نخست زندگی بهطور انحصاری با شیر مادر تغذیه شود و پس از آن، در کنار غذاهای کمکی مناسب، شیردهی تا دو سالگی یا بیشتر ادامه پیدا کند.
یکی از ویژگیهای مهم شیر مادر وجود آنتیبادیها و ترکیباتی است که میتوانند به شکلگیری و عملکرد سیستم ایمنی نوزاد کمک کنند. مطالعات و توصیههای نهادهای معتبر سلامت نشان میدهد کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در معرض خطر کمتری برای برخی عفونتها و بیماریها قرار دارند.
برخی از فواید شناختهشده شیردهی برای نوزاد عبارتاند از:
البته این موارد به معنی آن نیست که شیردهی میتواند جایگزین تمام مراقبتهای پزشکی شود. رشد نوزاد همچنان باید مطابق نظر پزشک یا متخصص اطفال پیگیری شود.
تغذیه با شیر مادر فقط برای نوزاد مفید نیست. مادر نیز میتواند از مزایای جسمی و حتی روانی شیردهی بهرهمند شود.
بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط مراکز معتبر سلامت، شیردهی با کاهش خطر برخی بیماریها در مادر از جمله سرطان پستان، سرطان تخمدان، دیابت نوع ۲ و فشار خون بالا ارتباط دارد.
شیردهی همچنین بخشی طبیعی از روند پس از زایمان است و در کنار تغذیه مناسب، استراحت کافی و مراقبتهای پزشکی، میتواند به سلامت مادر در این دوره کمک کند.
با این حال، تجربه شیردهی برای همه مادران یکسان نیست. درد، مشکلات مربوط به تولید شیر، خستگی، بازگشت به محیط کار و نگرانی درباره رشد نوزاد از جمله مسائلی هستند که ممکن است مادر با آنها روبهرو شود. به همین دلیل، حمایت خانواده، کادر درمان و محیط کار نقش مهمی در ادامه شیردهی دارد.
توصیه سازمان جهانی بهداشت این است که نوزاد در شش ماه نخست زندگی بهصورت انحصاری با شیر مادر تغذیه شود؛ یعنی بهطور معمول آب یا غذای دیگری دریافت نکند، مگر در مواردی که مصرف برخی مواد مانند دارو، ویتامین یا محلول خوراکی جبران آب و املاح طبق توصیه پزشکی لازم باشد.
از حدود شش ماهگی، نیازهای تغذیهای کودک افزایش پیدا میکند. در این مرحله، غذاهای کمکی مناسب و ایمن باید به رژیم غذایی کودک اضافه شوند و شیردهی نیز میتواند ادامه داشته باشد.
بنابراین، شروع غذای کمکی به معنی پایان شیردهی نیست؛ بلکه این دو مرحله میتوانند در کنار یکدیگر ادامه پیدا کنند.
تغذیه مناسب تنها یکی از عوامل مؤثر بر سلامت مادر و نوزاد است. مراقبتهای دوران بارداری، بررسی وضعیت سلامت مادر، پیگیری رشد جنین و انجام آزمایشهای مورد نیاز، همگی بخشی از مراقبتهای پیش از تولد هستند.
آزمایشهای دوران بارداری میتوانند به پزشک در بررسی وضعیت عمومی مادر و شناسایی برخی مشکلات احتمالی کمک کنند. پس از تولد نیز، بسته به شرایط مادر و نوزاد، ممکن است انجام آزمایشها یا بررسیهای پزشکی برای پیگیری وضعیت سلامت ضرورت پیدا کند.
در این میان، آزمایشگاه خاص آزما، مراکز تصویربرداری پرتو طب آزما و تابش پرتو نیز بخشی از زنجیره مراقبت سلامت محسوب میشوند. هدف گروه سلامت فرجاد، کمک به پزشک برای دستیابی به اطلاعات دقیقتر درباره وضعیت بیمار و تصمیمگیری مناسبتر است.
به همین دلیل، توجه به سلامت مادر و نوزاد نباید تنها به زمان زایمان یا دوران شیردهی محدود شود؛ بلکه بهتر است از دوران پیش از بارداری و در طول بارداری آغاز شده و پس از تولد نیز ادامه پیدا کند.
یکی از نگرانیهای رایج مادران این است که آیا در دوران شیردهی انجام آزمایشهای است یا خیر.
پاسخ به نوع آزمایش یا نوع تصویربرداری و شرایط فرد بستگی دارد. بسیاری از آزمایشهای معمول خون پزشکی یا تصویربرداری امکانپذیر و سایر بررسیهای آزمایشگاهی ارتباطی با قطع شیردهی ندارند. درباره تصویربرداری نیز نوع روش اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، تصویربرداریهایی مانند سونوگرافی و MRI در شرایط خاص و با تشخیص پزشک قابل استفاده هستند، اما اگر قرار باشد ماده حاجب یا داروی خاصی استفاده شود، باید شرایط مادر، نوع ماده و وضعیت نوزاد توسط پزشک یا متخصص مربوطه بررسی شود.
بنابراین بهتر است مادر پیش از انجام هر نوع تصویربرداری یا آزمایش، حتما پزشک و مرکز تشخیصی پزشکی را از بارداری یا شیردهی خود مطلع کند. تصمیمگیری درباره ادامه شیردهی، قطع موقت آن یا اقدامات احتیاطی احتمالی باید بر اساس نوع بررسی و نظر تیم درمان انجام شود.
بدن مادر در دوران شیردهی برای تولید شیر به انرژی و مواد مغذی نیاز دارد. به همین دلیل، داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل اهمیت زیادی دارد.
مصرف کافی آب، میوهها و سبزیجات، غلات، منابع پروتئینی و مواد غذایی سرشار از ویتامینها و مواد معدنی میتواند بخشی از یک الگوی غذایی مناسب باشد.
البته لازم نیست مادر برای تولید شیر، رژیمهای عجیب یا محدودکنندهای داشته باشد. بهتر است نیازهای تغذیهای مادر بر اساس شرایط فردی، وضعیت جسمی و نظر پزشک یا متخصص تغذیه بررسی شود.
یکی از پیامهای مهم روز جهانی تغذیه با شیر مادر این است که موفقیت در شیردهی فقط به اراده مادر وابسته نیست.
خانواده، پزشکان، پرستاران، مشاوران شیردهی، محیط کار و حتی جامعه میتوانند شرایطی ایجاد کنند که مادر بتواند با آرامش بیشتری به شیردهی ادامه دهد.
سازمان جهانی بهداشت در برنامه سال ۲۰۲۶ نیز بر اهمیت حمایت در مراکز درمانی، جامعه و محیط کار تأکید کرده است. بر اساس شواهد مورد اشاره WHO، مشاوره تخصصی، حمایت از مادران و اجرای برنامههای مناسب در مراکز درمانی میتواند به افزایش میزان شیردهی انحصاری کمک کند.
به همین دلیل، صحبت درباره شیردهی نباید تنها در هفته جهانی تغذیه با شیر مادر انجام شود. آموزش صحیح و دسترسی مادران به خدمات سلامت باید در تمام طول سال ادامه داشته باشد.
روز جهانی تغذیه با شیر مادر فرصتی است برای یادآوری اهمیت سلامت مادر و نوزاد و نقش تغذیه مناسب در شروع زندگی. شیر مادر میتواند مواد مغذی مورد نیاز نوزاد را فراهم کند و در حمایت از سیستم ایمنی و رشد او نقش داشته باشد. از سوی دیگر، شیردهی با مزایای مهمی برای سلامت مادر نیز همراه است.
با این حال، سلامت مادر و کودک به یک عامل محدود نمیشود. تغذیه مناسب، مراقبتهای دوران بارداری، پیگیریهای پزشکی، انجام آزمایشهای مورد نیاز و استفاده صحیح از خدمات تصویربرداری پزشکی، همگی میتوانند در مسیر مراقبت از مادر و کودک نقش داشته باشند.
در گروه سلامت فرجاد، هدف اصلی ارائه اطلاعات دقیق و قابل اعتماد برای کمک به پزشکان و بیماران است. مادران نیز میتوانند پیش از انجام هر آزمایش یا تصویربرداری، شرایط خود از جمله بارداری یا شیردهی را با کادر درمان در میان بگذارند تا مناسبترین روش بررسی برای آنها انتخاب شود.
حمایت از تغذیه با شیر مادر، در واقع حمایت از سلامت دو نسل است؛ مادری که نیاز به مراقبت و حمایت دارد و کودکی که اولین سالهای زندگی خود را آغاز میکند.
کپی رایت © 1400 - تمام حقوق مادی و معنوی وب سایت متعلق به شرکت پرتو طب آزما می باشد.
طراحی توسط پیشگامان آویژه پرداز برنا
