سرطان ریه یکی از شایع‌ترین و در عین حال خاموش‌ترین بیماری‌ها در سراسر جهان است. این بیماری در مراحل ابتدایی خود معمولا هیچ‌گونه علامت بالینی واضحی ایجاد نمی‌کند و زمانی خود را نشان می‌دهد که به مراحل پیشرفته رسیده است. به همین دلیل، انجام غربالگری‌های دوره‌ای در افراد واجد شرایط و پرخطر می‌تواند تفاوت میان یک درمان زودهنگام و موفق با یک بیماری پیچیده را رقم بزند. یکی از دقیق‌ترین و استانداردترین روش‌ها برای این منظور، سی‌تی اسکن کم‌دوز ریه (Low-Dose CT یا LDCT) است.
سی‌تی اسکن کم‌دوز یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی، بسیار سریع و بدون درد است که با استفاده از مقدار اشعه ایکس بسیار کمتر نسبت به سی‌تی اسکن‌های معمولی، تصاویری با جزئیات مقطعی و سه‌بعدی از بافت ریه تهیه می‌کند. این پروتکل تصویربرداری می‌تواند ضایعات و تغییرات بافتی بسیار ریز (مانند ندول‌های کوچک) را که در عکس‌های ساده قفسه سینه (رادیوگرافی ساده) قابل مشاهده نیستند، به وضوح نمایش دهد.
تفاوت اصلی میان این دو روش در هدف انجام تصویربرداری و میزان دوز اشعه دریافتی است:
یک نکته مهم: عبارت «کم‌دوز» به معنای «بدون اشعه» نیست؛ بلکه به معنی کاهش چشمگیر مقدار اشعه تا کمترین سطح ممکن با حفظ دقت تشخیصی است.
طبق دستورالعمل‌های معتبر بین‌المللی از جمله انجمن سرطان آمریکا (ACS) و کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا (USPSTF)، غربالگری سالانه با LDCT تنها برای افراد واجد شرایط و در گروه پرخطر توصیه می‌شود:
برای محاسبه شاخص پاکت-سال خود، کافی است فرمول زیر را حساب کنید:
تعداد پاکت مصرفی در روز × تعداد سال‌های مصرف = شاخص پاکت-سال
(اگر عدد حاصل برابر با ۲۰ یا بیشتر باشد و سن شما بین ۵۰ تا ۸۰ سال است، شما کاندید ارزیابی غربالگری هستید).
توجه بسیار مهم درباره علائم بالینی:
سی‌تی اسکن کم‌دوز صرفا برای افراد بدون علامت طراحی شده است. اگر علائمی مانند سرفه مزمن، وجود خون در خلط، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا کاهش وزن ناگهانی و بدون دلیل دارید، نیازی به غربالگری نیست؛ بلکه باید بلافاصله جهت بررسی‌های تخصصی و تشخیصی به پزشک متخصص ریه مراجعه فرمایید.
ندول ریوی یک توده کوچک گرد یا بیضی‌شکل در بافت ریه است. مشاهده ندول در تصویربرداری به معنای وجود قطعی سرطان نیست؛ در واقع بخش عمده‌ای از ندول‌های کشف‌شده در سی‌تی اسکن خوش‌خیم بوده و ناشی از عفونت‌های ریوی قدیمی، بافت اسکار (جای زخم) یا التهاب‌های گذشته هستند.
در صورت مشاهده ندول، رادیولوژیست ویژگی‌هایی مثل اندازه، شکل، لبه‌ها، دانسیته و محل قرارگیری آن را بررسی کرده و با سیستم استاندارد بین‌المللی Lung-RADS آن را طبقه‌بندی می‌کند:
اگرچه میزان اشعه در LDCT بسیار پایین است، اما انجام بی‌رویه و بدون اندیکاسیون پزشکی توصیه نمی‌شود. یکی از چالش‌های غربالگری، ایجاد «نتایج مثبت کاذب» است؛ یعنی مشاهده ندول‌های بی‌خطری که ممکن است باعث نگرانی روحی فرد و انجام آزمایش‌ها یا اقدامات تکمیلی غیرضروری شود. به همین دلیل، تصمیم‌گیری برای انجام این اسکن همواره باید بر اساس معیارهای علمی و تحت نظر پزشک معالج باشد.
امروزه در مراکز تصویربرداری پیشرفته، الگوریتم‌های هوش مصنوعی به‌عنوان یک دستیار هوشمند و ابزار کمکی برای متخصصان رادیولوژی عمل می‌کنند. این نرم‌افزارها می‌توانند در شناسایی سریع‌تر ندول‌های بسیار کوچک، اندازه‌گیری دقیق ابعاد و حجم آن‌ها و مقایسه دقیق تغییرات نسبت به اسکن‌های قبلی به پزشک کمک کنند. با این حال، هوش مصنوعی هرگز جایگزین قضاوت بالینی پزشک رادیولوژیست نبوده و تصمیم نهایی همیشه توسط متخصص گرفته می‌شود.
مطالعات بین‌المللی و معتبر پزشکی اثبات کرده‌اند که غربالگری سالانه با LDCT در افراد پرخطر می‌تواند میزان مرگ‌ومیر ناشی از سرطان ریه را به‌طور چشمگیری کاهش دهد؛ چرا که درمان توده‌ها در مراحل اولیه بسیار مؤثرتر و ساده‌تر خواهد بود. با این حال، باید به یاد داشت که غربالگری جایگزین ترک سیگار نیست و مؤثرترین راه برای حفظ سلامت ریه، پرهیز از مصرف دخانیات است.
۱. آیا انجام سی‌تی اسکن کم‌دوز دردناک است یا به آمادگی قبلی (مانند ناشتایی یا تزریق ماده حاجب) نیاز دارد؟
خیر؛ این تصویربرداری کاملا بدون درد، بدون نیاز به تزریق ماده حاجب و بدون نیاز به ناشتایی است و کل فرایند اسکن تنها چند ثانیه زمان می‌برد.
۲. اگر در سی‌تی اسکن ندول دیده شود، حتما نیاز به جراحی یا نمونه‌برداری دارم؟
خیر؛ اکثر ندول‌ها خوش‌خیم و کوچک هستند و معمولا تنها طبق پروتکل Lung-RADS در دوره‌های چند ماهه پیگیری می‌شوند تا تغییرات احتمالی آن‌ها بررسی شود.
۳. هر چند وقت یک‌بار باید این غربالگری تکرار شود؟
در صورت واجد شرایط بودن، غربالگری معمولا به‌صورت سالانه تا سن ۸۰ سالگی (یا تا زمانی که فرد شرایط سلامت عمومی لازم را داشته باشد) توصیه می‌شود.
سی‌تی اسکن کم‌دوز ریه (LDCT) یک پیشرفت کلیدی در پزشکی پیشگیرانه است که امکان شناسایی زودهنگام بیماری‌های ریوی را در افراد در معرض خطر فراهم می‌سازد.
مراکز تصویربرداری گروه سلامت فرجاد (پرتوطب آزما و طب و تصویر تابش پرتو قم)، با تکیه بر تیم تخصصی رادیولوژی و پیشرفته‌ترین تجهیزات مولتی‌اسلایس با امکان کاهش و کنترل دوز اشعه، آماده ارائه خدمات دقیق غربالگری ریه به مراجعین محترم هستند.
جهت دریافت اطلاعات بیشتر و نوبت‌دهی آنلاین با مرکزتماس این مجموعه در ارتباط باشید.
منابع علمی مورد استفاده:
کپی رایت © 1400 - تمام حقوق مادی و معنوی وب سایت متعلق به شرکت پرتو طب آزما می باشد.
طراحی توسط پیشگامان آویژه پرداز برنا
