ارتباط شگفت‌انگیز روده و مغز (محور Gut-Brain)

در دنیای مدرن پزشکی، دیگر مغز را یک ارگان منزوی و جدا از سایر اعضا نمی‌دانند. تحقیقات پیشرفته در دهه اخیر نشان داده است که یک «شاهراه ارتباطی» دوطرفه و فوق‌العاده پیچیده بین سیستم گوارش و سیستم عصبی مرکزی وجود دارد که در اصطلاح پزشکی به آن محور روده-مغز (Gut-Brain Axis) می‌گویند. جالب است بدانید که سیستم گوارش ما دارای بیش از ۱۰۰ میلیون سلول عصبی است؛ به طوری که دانشمندان علوم اعصاب آن را «مغز دوم» (The Second Brain) نامیده‌اند.

در این مقاله جامع، می‌خواهیم بررسی کنیم که چگونه سلامت گوارش ما بر خلق‌خو، اضطراب و حتی بیماری‌های سختی مثل میگرن تأثیر می‌گذارد و مراکز تخصصی فرجاد (مراکز تصویربرداری طب آزما، تابش پرتو و آزمایشگاه پاتوبیولوژی خاص آزما) چگونه در این مسیر همراه شما هستند.

 

تصور کنید یک کابل قطورِ اطلاعاتی از پایه مغز تا انتهای دستگاه گوارش کشیده شده است؛ نام این کابل «عصب واگ» است. این عصب طولانی‌ترین عصب مغزی است که مانند یک بزرگراه دوطرفه عمل می‌کند. اما نکته شگفت‌انگیز اینجاست که ۹۰ درصد پیام‌هایی که در این مسیر رد و بدل می‌شود، از سمت روده به مغز می‌رود! یعنی روده مدام در حال گزارش دادن به مغز است که اوضاع شیمیایی بدن در چه حالی است.
 

باکتری‌های مفیدی که در میکروبیوم روده ما زندگی می‌کنند، مواد شیمیایی تولید می‌کنند که مستقیماً بر اعصاب واگ اثر گذاشته و به مغز سیگنال می‌دهند. اگر این باکتری‌ها سالم باشند، پیام "آرامش" مخابره می‌شود و اگر در وضعیت ناسالمی باشند، پیام "استرس و التهاب" به مغز می‌رسد.

 

بسیاری از مراجعین مراکز درمانی تصور می‌کنند هورمون‌های اعصاب فقط در مغز تولید می‌شوند، اما واقعیت علمی متفاوت است:
 

• سروتونین (هورمون شادی): جالب است بدانید که بیش از ۹۵ درصد سروتونین بدن در روده ساخته می‌شود. سروتونین مسئول تنظیم خلق‌خو، خواب و اشتهاست. اختلال در تولید این ماده در روده، مستقیماً به افسردگی بالینی منجر می‌گردد.
 

• دوپامین (هورمون پاداش): بخش بزرگی از دوپامین بدن که به ما انگیزه حرکت و فعالیت می‌دهد، محصول فعالیت باکتری‌های خاصی در روده است.
 

زمانی که تعادل میان باکتری‌های خوب و بد روده به هم می‌خورد (دیس‌بیوز)، دیواره روده آسیب دیده و منافذ آن باز می‌شود. این وضعیت که به آن سندروم روده نشت‌کننده (Leaky Gut) می‌گویند، باعث می‌شود سموم و باکتری‌های مضر وارد جریان خون شوند.

 

 

 

التهاب ناشی از روده نشت‌کننده باعث آزاد شدن مواد شیمیایی التهابی در خون می‌شود. این مواد وقتی به سیستم عصبی سر می‌رسند، باعث تحریک اعصاب جمجمه و بروز حملات شدید میگرنی می‌شوند. به همین دلیل است که بسیاری از بیماران پس از اصلاح وضعیت گوارش، کاهش چشمگیری در تعداد حملات میگرن خود مشاهده می‌کنند.

 

آیا تا به حال احساس کرده‌اید که ذهنتان کدر شده و تمرکز ندارید؟ این همان «مه مغزی» است که اغلب ریشه در التهابات روده‌ای دارد. سموم وارد شده به خون، سد خونی-مغزی را تحریک کرده و عملکرد شناختی را مختل می‌کنند.

 

تشخیص دقیق مشکلات این محور، نیازمند بررسی‌های فوق‌تخصصی است که در هر مرکزی انجام نمی‌شود. در آزمایشگاه خاص آزما، ما با استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته بیوشیمی و پاتولوژی، به شما کمک می‌کنیم ریشه مشکلات روحی خود را پیدا کنید:
 

• تست زونولین (Zonulin): بالا بودن این پروتئین در خون یا مدفوع، نشانه قطعی باز شدن منافذ روده و خطر التهاب مغزی است.
 

• بررسی مارکرهای التهابی (hs-CRP): این آزمایش نشان می‌دهد که آیا التهاب پنهانی در بدن شما وجود دارد که به سیستم عصبی آسیب بزند یا خیر.
 

• تست‌های پاتولوژی تخصصی: در آزمایشگاه خاص آزما، نمونه‌های گوارشی با دقت بسیار بالا بررسی می‌شوند تا هرگونه عفونت یا عدم تعادل باکتریایی که بر اعصاب اثر می‌گذارد، شناسایی شود.
 

گاهی اوقات برای اطمینان از اینکه التهابات گوارشی به ساختار مغز آسیب نزده باشند یا برای رد کردن سایر احتمالات در سردردهای شدید، نیاز به تصویربرداری‌های دقیق است. مراکز تصویربرداری فرجاد (پرتو طب آزما و تابش پرتو) مجهز به پیشرفته‌ترین دستگاه‌های MRI و CT هستند:
 

• بررسی ساختار سیستم عصبی: با استفاده از پروتکل‌های اختصاصی تصویربرداری عصب، پزشکان می‌توانند وضعیت رگ‌ها و بافت مغز را در بیماران مبتلا به میگرن یا اضطراب مزمن بررسی کنند.
 

 

برای اینکه محور روده-مغز شما در وضعیت ایده‌آل بماند، رعایت این موارد ضروری است:
 

1. مصرف پروبیوتیک‌ها: مواد غذایی مثل کفیر، کلم‌شور و ماست‌های پروبیوتیک باکتری‌های شادی‌بخش روده را تقویت می‌کنند.

2. کاهش قند و گلوتن: اگر دچار مه مغزی یا اضطراب هستید، مدتی مصرف قندهای مصنوعی را زیر نظر پزشک محدود کنید.

3. مدیریت استرس: استرس شدید در کمتر از چند ساعت می‌تواند ترکیب باکتری‌های روده شما را تغییر داده و باعث ترشح سموم شود.

4. چک‌آپ دوره‌ای: با انجام آزمایش‌های دوره‌ای در آزمایشگاه خاص آزما، اجازه ندهید التهابات کوچک به مشکلات بزرگ روحی تبدیل شوند.

ارتباط عمیق میان روده و مغز به ما می‌آموزد که بدن انسان یک کلِ یکپارچه است. برای درمان افسردگی، اضطراب یا میگرن، گاهی باید نگاهی دقیق‌تر به وضعیت گوارش انداخت. گروه سلامت فرجاد با ترکیب دانش آزمایشگاهی در آزمایشگاه پاتوبیولوژی خاص آزما و دقت تصویربرداری در مراکز تصویربرداری تابش پرتو و پرتو طب آزما، در کنار شماست تا این پازل پیچیده را حل کند. ما معتقدیم که هر مراجع، داستانی منحصربه‌فرد دارد و وظیفه ماست که با احترام به این تفاوت‌ها و با استفاده از برترین تکنولوژی‌ها، مسیر سلامتی را برای شما هموار کنیم.

 

1. Harvard Medical School (The Gut-Brain Connection)

2. Nature Reviews Neuroscience (Microbiota-gut-brain axis)

3. Journal of Clinical Psychiatry (Impact of microbiome on anxiety)