آلزایمر یک بیماری پیشرونده مغزی است. در این بیماری، سلولهای عصبی و ارتباط میان آنها بهمرور آسیب میبینند. تغییرات مرتبط با پروتئینهای بتا آمیلوئید و تاو از ویژگیهای شناختهشده این بیماری هستند؛ بااینحال، تشخیص آلزایمر تنها براساس یک علامت، آزمایش خون یا تصویر مغزی انجام نمیشود.
بیماری معمولا آرام و تدریجی پیش میرود. در مراحل ابتدایی، فرد ممکن است اطلاعات تازه را زود فراموش کند یا برای پیدا کردن واژه مناسب به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. با پیشرفت بیماری، مشکلات میتوانند برنامهریزی، جهتیابی، قضاوت، روابط اجتماعی و انجام کارهای شخصی را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
مهمترین نشانه هشداردهنده، فراموشیای است که زندگی روزانه را مختل میکند. فرد ممکن است یک سؤال را چند بار بپرسد، قرارهای نزدیک را فراموش کند یا برای به خاطر آوردن اتفاقات اخیر بیش از گذشته به دیگران وابسته شود.
برخی دیگر از علائم اولیه آلزایمر عبارتاند از:
وجود یکی از این نشانهها بهتنهایی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست. آنچه اهمیت دارد، تکرار علائم، شدت آنها و تأثیری است که بر عملکرد روزمره فرد میگذارند.
بسیاری از مشکلات جسمی و روانی میتوانند علائمی شبیه اختلال حافظه ایجاد کنند. کمبود ویتامین B12، اختلال عملکرد تیروئید، افسردگی، عوارض بعضی داروها، اختلال خواب و بیماریهای عروقی مغز از جمله مواردی هستند که باید بررسی شوند. به همین دلیل، خودتشخیصی یا نتیجهگیری براساس تستهای اینترنتی قابل اعتماد نیست.
ارزیابی زودهنگام به پزشک فرصت میدهد علتهای قابل درمان را شناسایی یا رد کند. اگر احتمال آلزایمر مطرح باشد، بیمار میتواند زودتر از درمانهای مناسب، توانبخشی شناختی، مشاوره و حمایت خانوادگی بهره ببرد. خانواده نیز زمان بیشتری برای تنظیم برنامههای مالی، حقوقی و مراقبتی خواهد داشت.
برای تشخیص آلزایمر معمولا مجموعهای از اطلاعات در کنار هم قرار میگیرند. پزشک ابتدا درباره زمان شروع علائم، سرعت پیشرفت آنها، بیماریهای قبلی، داروهای مصرفی و تغییرات رفتاری سؤال میکند. صحبت با یکی از اعضای خانواده نیز میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت روزانه بیمار ارائه دهد.
در مرحله بعد، آزمونهای شناختی برای بررسی حافظه، توجه، زبان، قدرت حل مسئله و تشخیص زمان و مکان انجام میشوند. معاینه عصبی و ارزیابی وضعیت روانی نیز ممکن است بخشی از روند تشخیص باشد.
آزمایش خون معمولا برای تشخیص مستقیم آلزایمر درخواست نمیشود. هدف اصلی آن بررسی علتهای دیگری مانند اختلال تیروئید، کمبود بعضی ویتامینها، مشکلات کبد و کلیه یا اختلالات متابولیک است.
برخی آزمایشهای جدیدتر میتوانند بیومارکرهای مرتبط با آلزایمر را بررسی کنند، اما انتخاب این آزمایشها و تفسیر نتیجه آنها باید توسط پزشک متخصص انجام شود. نتیجه هیچ آزمایشی نباید بدون در نظر گرفتن علائم، معاینه و سایر بررسیها تفسیر شود.
تصویربرداری مغز یکی از بخشهای مهم بررسی اختلال حافظه است. MRI میتواند ساختار مغز، تغییرات عروقی، سکتههای کوچک، تودهها و الگوی کوچک شدن بعضی نواحی را نشان دهد. هیپوکامپ که در حافظه و یادگیری نقش دارد، یکی از بخشهایی است که ممکن است در بیماری آلزایمر دچار کاهش حجم شود.
CT اسکن نیز در بعضی بیماران برای بررسی خونریزی، سکته، توده مغزی یا هیدروسفالی کاربرد دارد. بااینحال، MRI یا CT بهتنهایی آلزایمر را تأیید نمیکنند. نتیجه تصویربرداری باید در کنار شرح حال، معاینه، آزمونهای شناختی و آزمایشهای تکمیلی تفسیر شود.
بررسی دقیق اختلال حافظه معمولا به همکاری پزشک متخصص، آزمایشگاه و مرکز تصویربرداری نیاز دارد. گروه سلامت فرجاد با در اختیار داشتن مراکز آزمایشگاهی و تصویربرداری پزشکی، از جمله خدمات MRI، میتواند آزمایشها و تصویربرداریهای درخواستشده از سوی پزشک را انجام دهد.
در صورت مشاهده فراموشی مداوم یا تغییرات شناختی، ابتدا باید به پزشک متخصص مغز و اعصاب، سالمندان یا روانپزشک مراجعه شود. پزشک پس از ارزیابی اولیه مشخص میکند چه آزمایشها یا تصویربرداریهایی موردنیاز است.
انجام MRI مغز و آزمایشهای تکمیلی در مراکز گروه سلامت فرجاد میتواند اطلاعات موردنیاز پزشک را برای بررسی دقیقتر علائم فراهم کند. البته تشخیص نهایی بیماری بر عهده پزشک معالج است و نتیجه آزمایش یا تصویربرداری نباید بهتنهایی مبنای تشخیص قرار گیرد.
هیچ روشی نمیتواند بهطور قطعی از آلزایمر جلوگیری کند؛ زیرا سن، سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی نیز در بروز آن نقش دارند. بااینحال، اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل خطر عروقی میتواند احتمال زوال شناختی و دمانس را کاهش دهد.
فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار، کاهش مصرف الکل، خواب کافی، رژیم غذایی متعادل و حفظ وزن مناسب برای سلامت مغز اهمیت دارند. کنترل فشار خون، قند خون و کلسترول نیز نباید نادیده گرفته شود.
مطالعه، یادگیری مهارتهای تازه، حفظ ارتباطات اجتماعی و رسیدگی به مشکلات شنوایی از دیگر اقداماتی هستند که میتوانند به حفظ عملکرد شناختی کمک کنند. سازمان جهانی بهداشت نیز فعالیت بدنی، تغذیه سالم و کنترل بیماریهای قلبی و متابولیک را از راهکارهای مهم کاهش خطر دمانس معرفی میکند.
اگر فراموشی در حال بیشتر شدن است، کارهای روزانه را مختل کرده یا با تغییر در گفتار، رفتار، قضاوت و جهتیابی همراه شده، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.
شروع زودهنگام بررسیها لزوماً به معنای تأیید آلزایمر نیست. هدف این است که علت علائم بهدرستی مشخص شود و در صورت وجود یک مشکل قابل درمان، اقدامات لازم در زمان مناسب انجام گیرد.
آلزایمر با فراموشی معمولی تفاوت دارد و تشخیص آن به یک آزمایش یا تصویر محدود نمیشود. شرح حال دقیق، آزمونهای شناختی، معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری مغز در کنار یکدیگر به پزشک کمک میکنند به نتیجه قابل اعتمادتری برسد.
گروه سلامت فرجاد با ارائه خدمات آزمایشگاهی و تصویربرداری میتواند در بخش تشخیصی این مسیر همراه بیماران و پزشکان باشد. در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، بهترین اقدام مراجعه زودهنگام به پزشک و انجام بررسیهای درخواستشده در یک مرکز معتبر است.
توجه: این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه پزشک نیست.
Alzheimer’s Association. 2025 Alzheimer’s Disease Facts and Figures
National Institute on Aging (NIA). How Is Alzheimer’s Disease Diagnosed? 2024
Mayo Clinic. Alzheimer’s disease: Diagnosis and treatment. 2025
The Lancet Neurology. Biomarkers for the diagnosis of Alzheimer’s disease. 2023
کپی رایت © 1400 - تمام حقوق مادی و معنوی وب سایت متعلق به گروه فرجاد می باشد.
طراحی توسط پیشگامان آویژه پرداز برنا
